समदोष:समाग्निच्श्र समधातुमलक्रिय: प्रसन्नात्मेन्द्रियमना: स्वस्थ इत्यभिधीयते॥ (सुश्रुत )

                            Ayurveda the saga of preventive medicine
                
                    शरीरेन्द्रिय सत्वात्मसंयोगो धारि जीवितम्                                                नित्यगश्चानुबन्धश्च पर्यायैरायुरुच्यते ।
                                                                                (च ० सु ०१/४२  ) 

         
        शरीर ,इन्द्रिय ,मन  और  आत्मा   संयोग   आयु कहते है  इन चारो  परस्पर धारण  करने के कारण  धारी ,जीवन   लक्षण  के कारण -जीवित ,नित्य प्रतिक्षण वृद्धि  प्राप्त होते रहने   कारण  -नित्यग  तथा पर (सूक्ष्म ) शरीर  का ऊपर( स्थूल ) शरीर  में  सम्बन्ध  कराने  के कारण  को आयु अनुबंध भी  कहते है | 
               तस्य आयुष: पूर्णतमो वेदो वेदविदा मत :| (च ० सु ०१/४३  )

        Ayurveda the saga of preventive medicine

       सत्वमात्मा शरीरं  च त्रयमेतत त्रिदण्डवत | 
       लोकसिस्तष्ठति  संयोग सर्वं  प्रतिष्ठतम | | 
                                  ( च ० सू ० १/४५ )

 मन,आत्मा और शरीरये तीनो  त्रिदण्ड के सामान जीवन   आधार स्तम्भ है ये तीनो के  संयोग से  इस लोक  की स्थिति  है  और   में सब कुछ  प्रतिष्ठित है | 

          समदोष:समाग्निच्श्र  समधातुमलक्रिय:                      प्रसन्नात्मेन्द्रियमना: स्वस्थ इत्यभिधीयते॥ (सुश्रुत )

 शरीर मन : स्वास्थय लक्षण -जिसके (सत्वादिगुण  तथा  वातादि )दोष ,(जठर तथा काय की )अग्नि ,(रसादिसप्त )धातु (पुरषादि )मल इनकी क्रियाएँ सम हो तथा जिसकी आत्मा ,इन्द्रियाँ तथा मन प्रसन्न हो वह स्वस्थ्य कहलाता है । 


                       Ayurveda the saga of preventive medicine

Comments

Popular posts from this blog

हिताहितं सुखं दु:खमायुस्तस्य हिताहितम् | मानं च तच्च् यत्रोत्तमाययुर्वेद : स उच्चते||

विकारो धातुवैषम्यं , साम्य प्रकृतिरुच्यते | सुखसंज्ञकमारोग्यं विकारो दुःखमेव च ||

कफ के गुण ,वात के गुण,पित्त के गुण